Quá trình lên men giấm là quá trình oxy hóa ethanol thành acetic acid nhờ vi khuẩn Acetobacter. Một nhóm học sinh dự đoán: “Độ cồn ban đầu càng cao thì nồng độ acetic acid thu được càng lớn”. Để kiểm chứng, nhóm học sinh tiến hành thí nghiệm như sau:
• Bước 1: Chuẩn bị 5 bình tam giác, mỗi bình chứa cùng thể tích dung dịch rượu (ethanol) với độ cồn lần lượt là 4%, 6%, 8%, 10% và 12%.
• Bước 2: Cấy vi khuẩn Acetobacter vào các bình với lượng men như nhau. Đậy bình bằng nút bông gòn và duy trì ổn định ở nhiệt độ 30°C trong thời gian 7 ngày.
• Bước 3: Sau thời gian lên men, lọc sạch và loại bỏ cặn (thể tích dung dịch coi như không đổi). Lần lượt lấy chính xác 10 mL mẫu ở mỗi bình đem chuẩn độ (phương pháp xác định nồng độ của một chất bằng một dung dịch chuẩn đã biết nồng độ) bằng dung dịch NaOH 0,1M với chỉ thị phenolphthalein.
Từ thể tích dung dịch NaOH phản ứng, nhóm học sinh đã xác định được nồng độ acetic acid sinh ra (tính theo đơn vị g/100mL) và lập được bảng số liệu sau:
| Độ cồn ban đầu (%) | 4 | 6 | 8 | 10 | 12 |
| Nồng độ acetic acid (g/100 mL) | 3,8 | 5,7 | 7,5 | 6,2 | 3,1 |
a. Từ kết quả thí nghiệm, cho biết giả thuyết ban đầu của nhóm học sinh là đúng hay sai? Giải thích.
b. Trong thí nghiệm này, độ cồn ban đầu tối ưu cho quá trình lên men là bao nhiêu?
c. Giải thích tác dụng của việc đậy bình bằng nút bông gòn?
d. Tính thể tích dung dịch NaOH 0,1M cần để phản ứng vừa đủ với lượng acetic acid có trong 10mL mẫu ở bình có độ cồn 8%.
(a) Từ kết quả thí nghiệm, cho biết giả thuyết ban đầu của nhóm học sinh là sai vì độ cồn thấp hơn hay cao hơn 8% thì nồng độ acetic acid đều giảm:
+ Độ cồn quá thấp: lượng ethanol ít, vi khuẩn có ít ethanol để chuyển thành acetic acid, nên lượng acetic acid tạo thành thấp và quá trình không hiệu quả.
+ Độ cồn quá cao: ethanol ở nồng độ cao gây ức chế vi khuẩn Acetobacter, làm giảm hoạt tính của chúng; nồng độ ethanol quá cao còn có thể gây tổn thương tế bào. Vì vậy tốc độ oxi hóa ethanol thành acetic acid giảm.
(b) Độ cồn ban đầu tối ưu cho quá trình lên men là 8%.
(c) Đậy bằng bông gòn giúp ngăn bụi bẩn, côn trùng nhưng vẫn đảm bảo cung cấp O2 cho vi khuẩn Acetobacter hoạt động:
C2H5OH + O2 (vi khuẩn Acetobacter) —> CH3COOH + H2O
(d) mCH3COOH = 10.7,5/100 = 0,75 gam
CH3COOH + NaOH —> CH3COONa + H2O
nNaOH = nCH3COOH = 0,0125 mol —> VddNaOH = 0,125L = 125 mL